Одоогийн байдлаар олон улсын нөхцөл байдал гүнзгий, нарийн төвөгтэй өөрчлөлтүүдтэй, эрсдэл, сорилтууд тасралтгүй гарч, дэлхий тогтворгүй, тодорхойгүй байдалтай байна; дотоодын шинэчлэл, хөгжил, тогтвортой байдлын үүрэг хариуцлага хүнд, хөгжлийн тэнцвэргүй, дутуу асуудлууд хэвээр байна. Хятадын загварын орчин үеийн хөгжлийг урагшлуулах, өргөжүүлэхэд хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг түргэсгэх шаардлага өмнөхөөс илүүтэйгээр хэрэгтэй болж байна. Хууль эрх зүйн хүчээр дотоод болон олон улсын засаглалыг зохицуулж, хууль эрх зүйн аргаар улсын болон ард түмний эрх ашгийг илүү сайн хамгаалж, олон улсын хууль эрх зүйн дэвшлийг дэмжиж, хүний хувь заяаны хамтын нийгэмлэгийг байгуулахыг урагшлуулна. Шинэ эринд Хятадын гадаад харилцааны хууль эрх зүйн бүтцийг хурдан урагшлуулж байгаа ч өндөр түвшний нээлттэй бодлого, гадаад эрсдэл сорилтод хариулах шаардлагатай, Хятадын загварын орчин үеийн хөгжлийг бүрэн дэмжих, үндэсний сэргэлтийн урт хугацааны хэрэгцээнд харьцуулахад зарим дутагдалтай талууд байна. Си Жиньпин дарга 20-р төв хорооны улс төрийн товчооны 10-р удаагийн хамтарсан сургалтыг удирдахдаа онцлон тэмдэглэсэн: "Дотоод болон олон улсын хоёр том асуудлыг илүү сайн зохицуулах, хөгжил ба аюулгүй байдлыг илүү сайн зохицуулах өндөр түвшинд гадаад харилцааны хууль эрх зүйн ажлын чухал ач холбогдол, яаралтай байдлыг гүнзгий ойлгож, өндөр чанартай хөгжил, өндөр түвшний нээлттэй бодлоготой нийцсэн гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг байгуулах, Хятадын загварын орчин үеийн хөгжлийг тогтвортой, алсын хараатай хэрэгжүүлэхэд хууль эрх зүйн таатай нөхцөл, гадаад орчныг бүрдүүлэх хэрэгтэй." Бид Си Жиньпиний шинэ эринд Хятад улсын онцлогт социалист үзэл санааг удирдамж болгон баримталж, Си Жиньпиний хууль эрх зүйн үзэл санааг гүнзгий судалж хэрэгжүүлж, цаг үеийн шаардлага, ард түмний хүсэл эрмэлзлийг дагаж, хууль эрх зүйн дүрэм журмыг баримтлан, системийн үзэл санааг баримталж, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг хөгжүүлэхэд анхаарч, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн ажлын түвшинг тасралтгүй дээшлүүлнэ.

Улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн эрх ашгийг хамгаалахад чиглэсэн

　　Си Жиньпин дарга онцлон тэмдэглэсэн: "Гадаад харилцааны хууль эрх зүйн ажлын стратегийн зохион байгуулалтыг түргэсгэж, дотоод засаглал, олон улсын засаглалыг зохицуулж, улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн эрх ашгийг илүү сайн хамгаалах хэрэгтэй." Хүний хууль эрх зүйн соёлын хөгжилд гадаад харилцааны хууль эрх зүй ба олон улсын улс төр салшгүй холбоотойг харж болно. Олон улсын харилцаа, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн практикт улс орнууд өөрийн эрх ашгийг тэргүүнд тавьдаг. Гадаад харилцааны хууль эрх зүйн бүтцийг бэхжүүлэхэд хууль эрх зүйн дүрэм журмыг баримталж, олон улсын дэг журам, хууль дүрмийн талаарх Хятадын ойлголт, шаардлагыг тусгаж, улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн эрх ашгийг хатуу хамгаалах чиглэлийг гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг хөгжүүлэх бүх шатанд тусгах хэрэгтэй.

　　Улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн эрх ашгийг хамгаалахад чиглэсэн, эхлээд гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг хөгжүүлэх нь бүрэн эрхийн тусгаар тогтнол, бүрэн эрхийн тэгш байдлыг хамгаалах хэрэгцээнд нийцсэн байх ёстой, олон улсын хуулийн бүрэн эрхийн зарчмыг баримталж, өөрийн бүрэн эрхийг хамгаалж, гадны оролцоог эсэргүүцэж, Хятадын хөгжлийн хувь заяаг өөрийн гарт баттай барьж, эрх, үүргийг нэгтгэн баримталж, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн асуудалд бусад улсын бүрэн эрхийг хүндэтгэж, дотоод хэрэгт нь оролцохгүй байх, хамтран хэлэлцэж, хамтран бүтээж, хамтран хүртэх зарчмыг баримталж, бүх улсын эрх тэгш, боломж тэгш, дүрэм журам тэгш байдлыг дэмжих хэрэгтэй. Хоёрдугаарт, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг хөгжүүлэх нь үндэсний аюулгүй байдлын ерөнхий үзэл баримтлалыг хэрэгжүүлж, гадаад аюулгүй байдал, дотоод аюулгүй байдал, газар нутгийн аюулгүй байдал, иргэдийн аюулгүй байдал, уламжлалт аюулгүй байдал, уламжлалт бус аюулгүй байдал, өөрийн аюулгүй байдал, хамтын аюулгүй байдлыг зохицуулж, нээлттэй аюулгүй байдлыг хууль эрх зүйн үндэслэлээр хамгаалах чадварыг бүх талаар дээшлүүлж, улсын аюулгүй байдлыг хамгаалах хууль эрх зүйн баталгааг сайжруулах ёстой. Эцэст нь, хөгжлийн эрх ашгийг хамгаалахын тулд гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг хөгжүүлэх нь шинэ хөгжлийн үзэл баримтлалыг бүрэн, зөв, өргөн хүрээнд хэрэгжүүлж, өндөр чанартай хөгжил, өндөр түвшний аюулгүй байдлын эерэг харилцан үйлчлэлийг дэмжиж, зарим улс орнууд Хятадын хөгжлийн эрхийг хасахыг оролдож буй үйлдэлд үр дүнтэй хууль эрх зүйн арга хэмжээ авч, өөрийн хөгжлийн эрхийг хатуу хамгаалах хэрэгтэй.

　　Шинэ эринд Хятад улс шинэ хөгжлийн шатанд орж, өндөр түвшний гадаад нээлттэй бодлого тасралтгүй урагшилж, Хятадын зах зээл дэлхийн зах зээлтэй илүү ойр, өргөн хүрээнд холбогдож байна. Үүний зэрэгцээ Хятадын компаниуд гадаадад хөрөнгө оруулалт хийж, гадаадад илүү олон хөрөнгө өмчилж, гадаад ашиг сонирхол дэлхий даяар тархаж, улсын ашиг сонирхолд чухал байр суурь эзэлж байна. Үүнтэй холбоотойгоор улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн эрх ашгийг эрсдэл, сорилтууд улам их, том болж байна. Жишээ нь, зарим улс орнууд олон улсын хууль, олон улсын харилцааны үндсэн зарчмыг зөрчиж, янз бүрийн шалтаг тоочин Хятадыг хориглож, дарамталж, Хятадын иргэд, байгууллагуудад ялгаварлан хязгаарлах арга хэмжээ авч, дэлхийн үйлдвэрлэлийн гинжин хэлхээ, нийлүүлэлтийн гинжин хэлхээ, үнэ цэнийн гинжин хэлхээний аюулгүй байдал, тогтвортой байдлыг эвдэж байна. Туршлагаас харахад Хятадын гадаад ашиг сонирхлыг хамгаалахын тулд улс төр, дипломат арга хэмжээг сайн ашиглахын зэрэгцээ бодит хэрэгцээнд тулгуурлан хууль эрх зүйн дэмжлэгийг бэхжүүлэх хэрэгтэй. Одоогийн байдлаар дотоод хууль эрх зүйн бүтцэд чухал амжилт гаргасан ч гадаад харилцааны хууль эрх зүйн бүтцэд зарим сул талууд байна: зарим гадаад харилцааны хууль дүрэм ерөнхий, тодорхой бус, хэрэгжүүлэхэд хялбар биш, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо бүрэн бус; гадаад харилцааны хэрэгжилтийн зохицуулалтын механизм муу ажиллаж, үр дүн багатай, гадаад харилцааны шүүхийн олон улсын итгэлцэл Хятадын нэгдсэн хүч чадал, олон улсын байр суурьтай харьцуулахад тааруу; өндөр түвшний гадаад харилцааны хууль эрх зүйн мэргэжилтнүүдийн бэлтгэл хангалтгүй гэх мэт. Бодит нөхцөл байдлаас харахад Хятадын гадаад харилцааны хууль эрх зүйн бүтцэд улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн эрх ашгийг хамгаалахад хангалттай биш байна. Хүчирхэг улс байгуулах, үндэсний сэргэлтийн шинэ замд зөв улс төрийн чиглэлийг баримталж, илүү идэвхтэй түүхэн үүрэг хариуцлага, бүтээлч сэтгэлгээгээр гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг түргэсгэх ёстой.

Системийн үзэл баримтлалыг баримтлан, бүхэлд нь урагшлуулах

　　Си Жиньпин дарга намын 20-р их хурлын тайланд онцлон тэмдэглэсэн: "Системийн үзэл баримтлалыг баримтлах ёстой" "Зөвхөн бүх нийтийн холбоо, бүрэн системтэй, хөгжиж өөрчлөгдөж буй үзлээр зүйлсийг ажигласнаар л зүйлсийн хөгжлийн дүрмийг ойлгож чадна." Гадаад харилцааны хууль эрх зүйн ажил өргөн хүрээтэй, холбоотой системийн инженерчлэл юм. Гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг түргэсгэхэд системийн үзэл баримтлалыг баримталж, дотоод болон олон улсын, хөгжил ба аюулгүй байдлыг зохицуулж, урьдчилсан бодлого, бүх нийтийн төлөвлөлт, стратегийн зохион байгуулалт, бүхэлд нь урагшлуулахыг баримталж, дээд түвшний зохион байгуулалтыг сайжруулж, гадаад харилцааны хууль тогтоомж, хэрэгжилт, шүүх, хууль сахиулах, хууль эрх зүйн үйлчилгээг нэгэн зэрэг урагшлуулж, гадаад харилцааны хууль эрх зүйн ажлын томоохон уялдаа холбоог бий болгоно.

　　Яаралтай хэрэгцээг түрүүлж, урт хугацааны төлөвлөлтийг зохицуулж, системтэй, бүрэн гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцоог хурдан бүрдүүлэх. Шинэ эринд Үндэсний ардын их хурлын байнгын хорооны гишүүд Си Жиньпиний хууль эрх зүйн үзэл санааг гүнзгий судалж, гадаад харилцааны хууль тогтоомжийг чухал байр суурьтай болгож, их амжилт гаргасан. Одоогийн гадаад харилцааны хууль тогтоомж нь иргэний болон худалдааны хууль, эдийн засгийн хууль, захиргааны хууль, шүүхийн хууль зэрэг олон хууль эрх зүйн салбарыг хамардаг бөгөөд гадаад харилцаа, эдийн засаг, шүүх зэрэг олон талын агуулгыг агуулж, Хятадын гадаад харилцааны хууль эрх зүйн тогтолцооны үндэс суурийг бүрдүүлдэг. Үүнд гадаад харилцааны үндсэн хууль болох гадаад харилцааны хууль, гадаад хөрөнгө оруулалтын хууль зэрэг “том” хууль, мөн гадаад хориг арга хэмжээний эсрэг хууль зэрэг “жижиг” хууль багтдаг. Ирээдүйд гадаад харилцааны хууль тогтоомжийн систем, зохицуулалтыг сайжруулах хэрэгтэй. Яаралтай хэрэгцээг түрүүлж, урт хугацааны төлөвлөлтийг харгалзан хууль тогтоомжийн яаралтай болон системтэй байдлыг тэнцвэржүүлж, хууль тогтоомжийн чиглэлийг тодорхой болгож, үр дүнтэй болгох, гадаад харилцааны хэрэгжилт, шүүхэд хангалттай хууль эрх зүйн үндэслэл олгох хэрэгтэй.

　　Олон улсын хэрэг эрхлэх хамтын ажиллагаа болон дотоод хэрэг эрхлэх уялдаа холбоог нэгтгэн зохицуулж, гадаад хэрэг эрхлэх үр нөлөөг сайжруулах. Хууль эрх зүйн амьдрал нь хэрэгжилтэд оршдог бөгөөд хууль эрх зүйн нэр хүнд ч хэрэгжилтэд тулгуурладаг. Гадаад хэрэг эрхлэх үр нөлөөг дээшлүүлж, гадаад хууль тогтоомжийн үр дүнтэй хэрэгжилтийг хангах нь гадаад хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг бэхжүүлэх чухал хэсэг юм. Үүний тулд өндөр түвшний олон улсын хэрэг эрхлэх хамтын ажиллагаа болон өндөр үр ашигтай дотоод хэрэг эрхлэх уялдаа холбоо шаардлагатай. Манай улс хэд хэдэн салбарт зарим орнуудтай хэрэг эрхлэх хамтын ажиллагааны гэрээ, хэлэлцээрүүдийг байгуулсан. Ирээдүйд олон улсын хэрэг эрхлэх хамтын ажиллагааг хоёр талт, олон талт харилцааны чухал асуудал болгон авч үзэх хэрэгтэй бөгөөд одоогийн хамтын ажиллагааны цар хүрээ, гүнзгийрлийг өргөжүүлж, хамтын ажиллагааны механизмийг сайжруулах; шинэ салбарт идэвхтэй оролцож, шинэ олон талт хамтын ажиллагааны механизм байгуулахад оролцож, олон улсын хууль тогтоомжийн боловсруулалт, шинэ олон улсын маргаан шийдвэрлэх механизм байгуулахад Хятадын ухаан, Хятадын шийдлийг оруулах. Мөн дотоодын бүх хэлтсүүдийн гадаад хэрэг эрхлэх ажлыг зохицуулж, харилцан дэмждэг, харилцан тусалдаг ажлын механизм бий болгож, тогтмол ажиллагааг хангах хэрэгтэй. Хэрэг эрхлэх үндэслэл, үйл явц, стандартуудыг тодорхой болгож, мөрдөн шалгах, мэдэгдэх, сонсгол хийх, хэрэг эрхлэх маргааныг зохицуулах зэрэг дүрмүүдийг нарийвчлан боловсруулж, гадаад хэрэг эрхлэх шударга ёсыг хангах.

　　Шүүхийн ажиллагааны стандартыг нэгтгэн олон улсын шүүхийн хамтын ажиллагааг сайжруулж, гадаад шүүхийн олон улсын итгэлцлийг бүрэн дээшлүүлэх. Сүүлийн жилүүдэд Ардын шүүх олон улсын худалдааны шүүхийг бэхжүүлж, "Нэг бүс нэг зам" болон чөлөөт худалдааны туршилтын бүс, Хайнань чөлөөт худалдааны боомтын барилгын өндөр чанартай хамтын ажиллагаанд шүүхийн үйлчилгээний бодлого гаргаж, олон улсын далайн шүүхийн төвийг байгуулах зэрэг арга хэмжээг авч, манай улсын гадаад шүүхийн олон улсын нөлөө, итгэлцлийг тасралтгүй дээшлүүлж байна. Шинэ эринд гадаад шүүх тогтолцоо нь тогтвортой өргөжиж буй институцийн нээлттэй байдал болон олон улсын хууль эрх зүйн өрсөлдөөнд нийцэх ёстой бөгөөд тэгш хамгааллын зарчмыг баримталж, олон улсын гэрээ, олон улсын заншлыг зөв хэрэглэж, үйл явцын шударга ёсоор бодит шийдвэрийн шударга ёсыг хамгаалах замаар гадаад шүүхийн олон улсын итгэлцлийг нэмэгдүүлэх хэрэгтэй. Үүний тулд шүүхийн үйл явцын стандартыг сайжруулж, гадаад хэрэгт хамаарах хэргүүдийн бүртгэлээс хэрэг хаах хүртэлх үе шат бүрийн ажлын гол цэгүүд, хугацаа, үйл явцын стандарт, бичиг баримтын загварыг тодорхой болгож, мэдээллийн технологи, ухаалаг технологиор гүйцэтгэсэн ажлын бүрэн бүртгэл, гүйцэтгэх ажлын сануулга, хугацаа дөхсөн ажлын цаг тухайд нь сануулга, алдаатай ажлын шуурхай анхааруулга, журам зөрчсөн ажлын цаг тухайд нь зогсоох зэрэг автомат туслах үйлчилгээг хэрэгжүүлэх. Мөн олон улсын шүүхийн хамтын ажиллагааг сайжруулж, манай улс бусад орнуудтай байгуулсан хоёр талт шүүхийн туслалцааны хэлэлцээрийг шинэчлэх, гадаадад хураасан хөрөнгө хураах, зугтсан этгээдийг эргүүлэн татах, шилжүүлэх ажлыг эрчимжүүлэх; манай улсын шүүхийн туслалцааны тогтолцоо, механизмийг сайжруулж, эрэн сурвалжлах, эргүүлэн татах, гэмт хэрэгтэн болон ял эдлэгчийг шилжүүлэх зэрэг шүүхийн туслалцааны олон улсын хамтын ажиллагааг дэмжих хэрэгтэй.

　　Хуульчдын салбарын хөгжил болон арбитрын тогтолцоог сайжруулж, гадаад хууль эрх зүйн үйлчилгээний түвшинг нийтээр дээшлүүлэх. Гадаад хууль эрх зүйн үйлчилгээ нь хуульч, арбитр, нотариат, зуучлал, шүүхийн шинжилгээ, хууль тогтоомжийн тодорхойлолт, хууль зүйн туслалцаа зэрэг олон салбарыг хамардаг. Улсын ашиг сонирхол хаана өргөжиж байгаатай уялдан гадаад хууль эрх зүйн үйлчилгээ тэнд хүрэх ёстой. Хөгжлийн бодлого нээлттэй болсноос хойш манай улсын гадаад хууль эрх зүйн үйлчилгээ ихээхэн хөгжсөн ч олон улсын хууль эрх зүйн зах зээлд эзлэх хувь бага, нөлөө нь хязгаарлагдмал байна. Манай улсын оролцогчдын хууль ёсны эрх ашгийг үр дүнтэй хамгаалахын тулд "Нэг бүс нэг зам" орнууд болон гадаад ашиг сонирхол ихтэй, гадаад хууль эрх зүйн асуудал ихтэй бүс нутгуудыг голчлон анхаарч, дотоодын хуульчдын алба гадаадад салбар оффис байгуулах, гадаад худалдаа, хамтын ажиллагаа өргөжүүлэх замаар олон улсын хууль эрх зүйн зах зээлийг хөгжүүлэх бодит арга хэмжээ авах хэрэгтэй. Арбитрын хуулийн шинэчлэлийг тууштай ахиулж, манай улсын арбитрын байгууллагуудыг бусад орны арбитрын байгууллагуудтай хамтран нэгдсэн арбитрын механизм байгуулахад дэмжлэг үзүүлж, Хятадын онцлогтой, гадаад арбитрын тогтолцоог нээлттэй болгох арбитрын тогтолцоог сайжруулж, манай улсын гадаад хууль эрх зүйн үйлчилгээний түвшинг дээшлүүлэхэд институцийн дэмжлэг үзүүлэх.

　　Гадаад хууль эрх зүйн судалгаа, сурталчилгааг нэгтгэн зохион байгуулж, Хятадын онцлогтой гадаад хууль эрх зүйн үзэл баримтлал, санаа бодол, амжилттай туршлагыг идэвхтэй тайлбарлах. Гадаад хууль эрх зүйн тогтолцоо, чадавхийг бэхжүүлэх нь хатуу болон зөөлөн хүчийг хослуулж, зөвхөн практикт нөлөөлөхөөс гадна онолын түвшинд судалгаа гүнзгийрүүлж, нөлөөллийг өргөжүүлэх шаардлагатай. Сүүлийн жилүүдэд манай улсын гадаад хууль эрх зүйн судалгаа онцгой ахиц дэвшил гаргаж, судалгааны хүрээ өргөжиж, асуудлууд гүнзгийрч, агуулга шинэчлэгдэж, улсын аюулгүй байдлыг хамгаалах, өндөр түвшний гадаад нээлттэй байдал, өндөр чанартай хөгжлийг дэмжихэд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн. Цаашид гадаад хууль эрх зүйн онол, практикийн шинэ сэдвүүдийг судалж, Хятадын онцлогтой, дотоод гадаадыг холбосон гадаад хууль эрх зүйн онолын тогтолцоо, хэл ярианы тогтолцоог бүрдүүлж, хүн төрөлхтний нийтлэг үнэт зүйлсийг илэрхийлсэн гадаад хууль эрх зүйн онолыг илүү олон гаргаж ирэх хэрэгтэй. Мөн олон улсын сурталчилгааг сайн хийж, манай улсын гадаад хууль эрх зүйн онол, практикийн олон улсын нөлөөллийг тасралтгүй өргөжүүлэх хэрэгтэй. Жишээ нь, Хятад улс холбогдох орнуудтай хамтран олон улсын зуучлалын байгууллага байгуулах санаачилга гаргаж, энх тайвнаар маргааныг шийдвэрлэх, хэлэлцээрээр маргааныг шийдэх, харилцан ашигтай хамтын ажиллагаагаар ялалт-ялалт бодлогыг баримтлах замаар олон улсын нийгэмлэгийн энх тайван, аюулгүй байдал, шударга ёс, хамтын ажиллагааны эрэлт хэрэгцээнд хариу өгсөн. Бид ийм шинэ эринд Хятадын хууль эрх зүйн түүхийг сайн ярьж, манай улсын гадаад хууль эрх зүйн бүтээн байгуулалтыг олон улсын нийгэмлэгийн өргөн хүрээнд ойлгож, хүлээн зөвшөөрөгдөхөд хүргэх ёстой.