【Хариуцсан өмгөөлөгч】 Жан Дандан

【Түлхүүр үгс】      

Иргэний зээлийн маргаан/баримт нотолгооны үүрэг хуваарилалт

【Шүүхийн гол дүгнэлт】

Шүүх үзсэн нь: Нэхэмжлэгч санхүүгийн байгууллагын шилжүүлгийн баримтад үндэслэн иргэний зээлийн маргаан үүсгэж, нэхэмжлэгч зөвхөн анхны баримт нотолгооны үүргээ биелүүлсэн бөгөөд хариуцагч уг мөнгө нь бусад өрийн мөнгө гэдгийг нотолж, нэхэмжлэгч хоёр талын зээлийн харилцааны тохиролцоог нотлох үүрэгтэй, үгүй бол нэхэмжлэгч ялагдал хүлээх болно.

【Үндсэн хэрэг явдал】   

Нэхэмжлэгч Гу нэртэй нь найзын танилцуулгаар хариуцагч Чэнь нэртэйтэй танилцаж, хариуцагчид зээл олгосон. 2017 оны 4-р сарын 20-нд нэхэмжлэгч банкны шилжүүлгээр хариуцагчид 409500 юань шилжүүлсэн бөгөөд нэхэмжлэгч шилжүүлгийн баримтын эх хувийг гаргаж, зээлийн баримтыг нотолсон. 2017 оны 4-р сарын 25-нд хариуцагч нэхэмжлэгчид 40500 юань шилжүүлсэн бөгөөд нэхэмжлэгч уг мөнгийг үндсэн зээлийн төлбөр гэж хүлээн зөвшөөрсөн. Нэхэмжлэгч шүүхэд зээлийн баримт гаргаж чадаагүй ч хоёр тал аман тохиролцоогоор зээлийн хугацаа 3 сар, хүү 3 хувь гэж мэдэгдсэн.

Хариуцагч хоёр тал зээлийн харилцаа байхгүй, үнэндээ нэхэмжлэгч хариуцагчийг "Тодорхой компани"-ийн хөрөнгө оруулалтын төсөлд оролцохыг туслахыг даалгасан гэж мэдэгдсэн. Хариуцагч нэхэмжлэгчийн хөрөнгө оруулалтын дансыг байгуулсан бөгөөд хариуцагч мөн хөрөнгө оруулагч, "Тодорхой төсөл"-тэй эрт танилцсан, компьютерийн системийн арын хэсгийг ажиллуулах туршлагатай тул олон хүн найзын танилцуулгаар хариуцагчийг хөрөнгө оруулалтад оролцохыг даалгасан. Хариуцагч мөнгийг хүлээн авсны дараа компанийн заасан данс руу шилжүүлж системийн оноо худалдан авч, оноогоор хөрөнгө оруулалтаа хийсэн. Хариуцагч хөрөнгө оруулалтын үйл явц, оноо солилцох аргыг тайлбарлаж, шүүхэд банкны гүйлгээний баримтыг гаргаж, 2017 оны 4-р сарын 24-нд нэхэмжлэгчид 40500 юань шилжүүлсэн болохыг харуулсан. Хариуцагч уг шилжүүлэг нь хөрөнгө оруулалтын өгөөж гэж мэдэгдэж, холбогдох шилжүүлгийн бүртгэлээр хөрөнгө оруулалтын мөнгөний урсгалыг тайлбарласан. Хариуцагч шүүхэд WeChat группын чат бичлэг болон хөрөнгө оруулагчдын хамт авсан зураг гаргасан. Группын чат бичлэг болон хөрөнгө оруулагчдын хамт авсан зураг нь нэхэмжлэгч "Тодорхой төсөл"-ийн WeChat группт нэгдсэн бөгөөд хөрөнгө оруулалтын мөнгө алдагдах эрсдэлтэй тул группт үг хэлсэн, мөн нэхэмжлэгч хариуцагчийн гаргасан хөрөнгө оруулагчдын хамт авсан зурагт орсон байв. Хариуцагч компанийн систем одоогоор оноогоор мөнгө солих боломжгүй, компани 2018 оны 1-р сард солилцоог сэргээх амлалт өгсөн гэж мэдэгдсэн.

Хариуцагч нэг ширхэг үйлчлүүлэгчийн баримт, нэг хувь хувийн үйлчлүүлэгчийн гүйлгээний хуулбар, арван хуудас WeChat чат бичлэг, нэг зураг, WeChat бичлэг үзэх видео (CD), банкны гүйлгээний дэлгэрэнгүй жагсаалт болон WeChat дэлгэцийн зураг, нэг ширхэг Худалдаа аж үйлдвэрийн банкны гүйлгээний баримтыг гаргасан.

Нэхэмжлэгч хариуцагч хөрөнгө оруулалтын данс байгуулсан гэдгийг хүлээн зөвшөөрсөн ч хөрөнгө оруулалтын санаа илэрхийлээгүй, хариуцагч шилжүүлсэн 40500 юань нь нэхэмжлэгч яаралтай мөнгө хэрэгтэй байсан учир гэж мэдэгдсэн бөгөөд хөрөнгө оруулагч Ань болон Ван нарыг гэрчээр дуудах хүсэлт гаргасан. Шүүх гэрчийн мэдүүлэг зээлийн харилцаа байгааг нотолж чадаагүй, зарим мэдүүлэг нь хариуцагчийн эсэргүүцлийн үндэслэлийг баталж байв.

【Шүүхийн шийдвэр】 Нэхэмжлэгч Гу нэртэйгийн нэхэмжлэлийг няцаав

【Шүүхийн үндэслэл】

Нэхэмжлэгч хоёр талын иргэний зээлийн харилцаа байгаа гэж мэдэгдсэн ч зөвхөн шилжүүлгийн баримт гаргасан, зээлийн баримт, өрийн бичиг гэх мэт өрийн баримт гаргаж чадаагүй. Хариуцагч хоёр тал зээлийн харилцаа байхгүй, үнэндээ нэхэмжлэгч хариуцагчийг хөрөнгө оруулалтад туслахыг даалгасан гэж эсэргүүцсэн бөгөөд хариуцагч эсэргүүцлийн нотолгоог гаргах үүрэгтэй. Хариуцагч банкны гүйлгээ, WeChat группын чат бичлэг, зураг зэрэг нотолгоо гаргаж, хөрөнгө оруулалтын мөнгөний урсгал, системийн үйл ажиллагаа, хөрөнгө оруулалтын оноо солилцох аргыг тайлбарласан нь нэхэмжлэгч хөрөнгө оруулагчийн хувьд хариуцагчийг хөрөнгө оруулалтад туслахыг даалгасан гэдгийг өндөр магадлалтай нотолж байна. Хариуцагч эсэргүүцлийн нотолгоог бүрэн гаргасан тул нэхэмжлэгч хоёр талын зээлийн харилцааг нотлох үүрэгтэй боловч гэрчийн мэдүүлэг хоёр талын зээлийн харилцааг нотолж чадаагүй, зарим мэдүүлэг нь хариуцагчийн эсэргүүцлийг баталж байна. Иймээс нэхэмжлэгчийн нотолгоо хоёр талын бодит зээлийн харилцааг нотолж чадаагүй тул нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэлийг шүүх дэмжихгүй.

【Холбогдох хууль тогтоомж】

1. "Хамгийн дээд ардын шүүхийн иргэний зээлийн маргааныг шийдвэрлэхэд холбогдох хууль тогтоомжийн зарим асуудлын тухай" 17-р зүйл: "Нэхэмжлэгч зөвхөн санхүүгийн байгууллагын шилжүүлгийн баримтад үндэслэн иргэний зээлийн маргаан үүсгэж, хариуцагч шилжүүлэг нь өмнөх зээл эсвэл бусад өрийн төлбөр гэж эсэргүүцсэн бол хариуцагч нотолгоо гаргах үүрэгтэй. Хариуцагч нотолгоо гаргасны дараа нэхэмжлэгч зээлийн харилцаа үүссэн гэдгийг нотлох үүрэгтэй."

2. "Хамгийн дээд ардын шүүхийн "БНХАУ-ын иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хууль"-ийн тайлбар" 90-р зүйл: "Талууд өөрсдийн нэхэмжлэлийг нотлох баримтыг гаргах ёстой, эс бөгөөс хуульд өөрөөр заагаагүй бол. Шийдвэр гаргахын өмнө нотолгоо гаргаж чадахгүй эсвэл нотолгоо хангалтгүй бол нотолгоо гаргах үүрэгтэй тал хохирол хүлээнэ."

【Өмгөөлөгчийн үзэл бодол】

Энэхүү хэрэгт маргааны гол нь нэхэмжлэгч, хариуцагч хоёрын иргэний зээлийн харилцаа байгаа эсэх юм. Иргэний зээлийн үндсэн хоёр нөхцөл нь нэг нь хоёр тал зээлийн тохиролцоонд хүрсэн, хоёр нь мөнгө шилжүүлсэн байх. Одоогоор нэхэмжлэгч 2017 оны 4-р сарын 20-ны банкны шилжүүлгийн баримтаар иргэний зээлийн маргаан үүсгэж, хариуцагчид зээлийг буцаан төлөхийг шаардаж байгаа нь зээлийн тохиролцоо байхгүй зээлийн хэрэг юм. Хариуцагч нэхэмжлэгчийн мөнгийг хөрөнгө оруулалтын хөрөнгө гэж эсэргүүцэж, нотолгоо гаргах үүрэгтэй. Хариуцагчийн хөрөнгө оруулалтын арга, оноо солилцох тайлбар, WeChat чат бичлэг, зураг зэрэг нотолгоо нь хариуцагч нэхэмжлэгчид шилжүүлсэн мөнгө нь хөрөнгө оруулалтын мөнгө гэдгийг нотолж байна. Иймээс шүүх хариуцагчийн эсэргүүцлийг зөв гэж үзэж, нэхэмжлэгч зээлийн харилцааг нотлох үүрэгтэй. Нэхэмжлэгч хоёр гэрчийг дуудах ч гэрчийн мэдүүлэг хоёр талын зээлийн тохиролцоог нотолж чадаагүй тул шүүх нэхэмжлэлийг хууль ёсоор хүлээж авахгүй.

Энэхүү хэрэгт "Хамгийн дээд ардын шүүхийн иргэний зээлийн маргааныг шийдвэрлэхэд холбогдох хууль тогтоомжийн зарим асуудлын тухай" 17-р зүйл бүрэн хамаарна, гол нь иргэний зээлийн маргаанд баримт нотолгооны үүрэг хуваарилалтын зарчим юм.

Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэхэд баримт нотолгооны үүрэг хуваарилалт нь иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх баримт нотолгооны системийн гол агуулга бөгөөд "иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэхийн тулгуур" гэж үздэг. Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэхэд баримт нотолгооны үүрэг хуваарилалт гэдэг нь баримт нотолгооны үүргийг шүүхийн оролцогчдын дунд зохистой хуваарилахыг хэлдэг бөгөөд үүнд нэхэмжлэгч, хариуцагч болон гуравдагч этгээдийн хооронд зохистой хуваарилалт орно. Баримт нотолгооны үүрэг хуваарилалтын гол асуудал нь хэн ямар баримтыг нотлох үүрэгтэй, маргаантай хэрэгт баримт нотолгоо тодорхойгүй үед хэн сөрөг үр дагаврыг хүлээх вэ гэдэгт оршино. Манай улсын одоогийн хууль баримт нотолгооны үүргийг дараах байдлаар хуваарилдаг:

1. Үндсэн зарчим — "Хэн нотолж байвал, тэр нотолгоо гаргана" зарчим

"Хэн нотолж байвал, тэр нотолгоо гаргана" зарчим нь нотолгооны үүргийг хуваарилах ерөнхий зарчим юм. Үүнд: Нотолгоо гаргах үүрэг нь өөрийн дэвшүүлсэн нэхэмжлэлийн үндсэн дээрх баримтуудыг нотлох үүрэгтэй. Эрх эсвэл хууль эрх зүйн харилцаа өөрчлөгдөх эсвэл дууссан гэж нэхэмжлэгч тал зөвхөн тусгай нөхцөлүүдийг нотлох үүрэгтэй бөгөөд ерөнхий нөхцөлүүдийн оршин тогтнох эсэхийг эсэргүүцэж буй тал нотлох үүрэгтэй.

2. Хуульд заасан онцгой зарчим — нотолгооны үүргийн эргэлт зарчим

Нотолгооны үүргийн эргэлт гэдэг нь хуульд зааснаар ердийн нөхцөлд нэхэмжлэгч тал (ихэвчлэн нэхэмжлэгч) нотолгоо гаргах үүрэгтэй байдаг бол тухайн нөхцөлд эсрэг тал (ихэвчлэн хариуцагч) тухайн баримтын оршин тогтнох эсэхийг нотлох үүрэгтэй болж, хэрэв нотолгоо гаргаж чадахгүй бол нэхэмжлэгчийн нэхэмжлэл үнэн гэж үзэхийг хэлнэ. Ерөнхий нотолгооны дүрэмд "Хэн нотолж байвал, тэр нотолгоо гаргана" нь ерөнхий зарчим бол нотолгооны үүргийн эргэлт нь энэ зарчмын онцгой тохиолдол юм.

Энэ хэрэгт холбогдох "Хамгийн дээд ардын шүүхийн иргэдийн хоорондын зээлийн маргааныг шийдвэрлэхэд хамаарах хууль эрх зүйн зарим асуудлын тухай" 17-р зүйл үндсэндээ "Хэн нотолж байвал, тэр нотолгоо гаргана" үндсэн зарчимтай нийцэж байгаа боловч нотолгооны үүргийг хуваарилахдаа нэхэмжлэгчийн үүргийг хөнгөвчилж, хариуцагчийн үүргийг нэмэгдүүлсэн байна.

Иргэдийн хоорондын зээлийн шүүхийн тайлбар хэрэгжихээс өмнө ихэвчлэн нэхэмжлэгчийг буруутай ашиг олсон гэж үзэн хариуцагчид мөнгө буцаан төлүүлэхээр нэхэмжлэл гаргадаг байсан. Буруутай ашиг олсны шүүхийн хугацаа өмнө нь 3 жил байсан. Харин иргэдийн хоорондын зээлийн шүүхийн тайлбар хэрэгжсэний дараа шилжүүлгийн баримттайгаар зээл нэхэмжлэх нь талууд зээлийн хугацааг тохироогүй гэж үздэг тул шүүхийн хугацааны хязгаарлалт алдагдаж, нэхэмжлэгч 3 жилийн өмнөх, бүр 8-9 жилийн өмнөх шилжүүлгийн баримтаар зээл нэхэмжлэх боломжтой болж, хариуцагчийн нотлох баримт цуглуулахад хүндрэл учруулж, бодит баримтыг сэргээхэд саад болж, шударга бус шийдвэр гарах эрсдэлтэй.

Иймээс иргэдийн хоорондын зээлийн шүүхийн тайлбарын 17-р зүйлийг хэрэглэхдээ маш болгоомжтой байх ёстой. Хэрэв иргэдийн хоорондын зээлийн харилцаа биш зээлдэгч нь энэ тайлбарыг буруу ашиглан иргэдийн хоорондын зээлийн нэрээр бодит бус зээл нэхэмжлэх юм бол шүүхэд ялагдах, бодит хууль эрх зүйн харилцаагаар өрийн эрхээ нэхэмжлэх боломжгүй болох эрсдэлтэй.