Намын XVIII их хурлаас хойш, Төв хорооны удирдлага урьд өмнө байгаагүй зориг, тогтвортой байдлаар шударга ёсыг сахиж, авлигыг таслан зогсоож, удаан хугацаанд зогсоогүй муу зуршлуудыг таслан зогсоож, олон жилийн турш арилаагүй муу зуршлуудыг засаж залруулж, олон нийтэд хүчтэй нөлөө үзүүлсэн асуудлуудыг шийдвэрлэж, намын болон улсын ажлын хөгжилд хүчтэй эерэг энерги цуглуулсан. Энэ жил бүх нам төвийн найман заалтын сүнсийг гүнзгий ойлгож, суралцах боловсролыг эрчимтэй явуулж, олон гишүүд, удирдагчид гүн гүнзгий, сэтгэл зүрхийг нь хөдөлгөсөн, хөрсийг бэхжүүлсэн зан төлөвийн сургалтад хамрагдсан. Суралцах, шалгах, засах ажлыг нэгэн зэрэг урагшлуулж, “дөрвөн муу зуршлын” гол асуудлыг шийдвэрлэх, зан төлөвийн барилгын системийн сул талыг нөхөх, системийн хэрэгжилтийг сайжруулах тал дээр тодорхой амжилт гаргасан бөгөөд намын зан төлөв нийтээрээ сайжирсан.

Гэхдээ бас тодорхой байх хэрэгтэй, “дөрвөн муу зуршлын” асуудал үндсээрээ арилаагүй, хөрс нь хэвээрээ байгаа бөгөөд зарим нь “шинэ хувцас” өмсөөд дахин гарч ирж байна. Тодруулбал, хэлбэрийн үзэл, албан тушаалын үзэл нь арьсны өвчин шиг гүн гүнзгий, олон янзын хувилбартай, амархан дахин сэргэдэг бөгөөд зан төлөвийн муу зуршлын “хатуу” хэсэг болсон. Жишээ нь, Төв хорооны шийдвэрийг хэрэгжүүлэхэд хий хоосон, хэлбэрийн асуудал гардаг, зарим нь уриа лоозонгоор дамжуулж, хурлын болон бичгийн хэлбэрээр хэрэгжүүлдэг бөгөөд бодит асуудлыг шийддэггүй “материал-хурал-материал” муу мөчлөг үүсгэдэг; зарим нь онолын суралцах нь хэлбэрийн шинжтэй, механик давталт, үр дүнгүй хэлэлцүүлэг хийдэг бөгөөд гүн гүнзгий ойлголт, чадвар дээшлүүлэх, асуудал шийдвэрлэх тал дээр анхаардаггүй. Мөн зарим гишүүд, удирдагчид “зурагтай ярилцлага” хийж, албан газарт судалгаа хийж, шинэчлэл ярьдаг боловч бодит асуудлаас зугтаж, үнэн зөв судалгаа хийдэггүй; зарим нь зөвхөн хэлтсийн ашиг сонирхол, түр зуурын ашиг сонирхолд анхаарч, олон нийтийн ашиг сонирхол, урт хугацааны ашиг сонирхолд хандахгүй эсвэл хойш тавьж, хариуцлагаас зугтдаг; зарим хэлтэс, орон нутгийн бичиг баримт, хурлын тоо нууцаар нэмэгдэж, хуучин бичиг баримт, цахим мэдэгдэл, түр зуурын хурлууд ихэсдэг бөгөөд доод шатны хязгаарлагдмал нөөцийг хэтрүүлэн хэрэглэдэг. Мөн зарим хяналт, үнэлгээ давхардаж, “нэг саналын татгалзах” үзэгдэл түгээмэл болж; зарим нь тоо баримт зохиож, жишээ загвар бүтээж, гаднаа сайхан харагдах гэж оролдож, “сайхан яриа, чанга дуу” мэт хиймэл шинэлэг зүйл хийдэг.

Зан төлөвийн муу зуршил нь удаан хугацааны хорт утаа мэт бөгөөд намын байгууллагын бие махбодыг хордуулж, намын дүр төрх, ажлыг гэмтээдэг. Үүний хор хөнөөл дараах байдлаар илэрдэг: Нэгдүгээрт, улс төрийн нөөцийг үрэн таран хийж, доод шатны ачааллыг нэмэгдүүлдэг. Олон тооны хүний нөөц, материаллаг, санхүүгийн нөөцийг олон нийтэд үйлчлэх, хөгжлийг дэмжихэд зориулах ёстой байсан ч хоосон эргэлтэд зарцуулж, гишүүд, удирдагчид үнэтэй цаг хугацаа, хүчээ шалгалт, тайлан бөглөх, бүртгэл хийх зэрэгт зарцуулдаг тул доод шатны ажил хэт ачаалалтай болж, ядарч туйлддаг. Хоёрдугаарт, системийн үр нөлөөг сулруулж, хөгжлийн явцыг саатуулдаг. Бодлого, арга хэмжээг зөвхөн “цаасан дээрх үзүүлэлт” болгон бууруулж, хөгжлийн явцад тулгарч буй бодит асуудлыг шийдвэрлэх боломжгүй болгодог, шинэчлэл, инновацийн эрчийг сулруулж, шинэ үүрэг даалгаврыг хариулах боломжгүй болгодог тул хөгжлийн алхмыг саатуулдаг. Гуравдугаарт, намын эрүүл бие махбодыг идэж, олон нийтийн үндсийг сэвтээдэг. Хэрэв ард түмэнд үйлчлэх халуун дулаан орчин нь хүйтэн хоосон маягт, хоосон хурлын танхимд орлуулбал, нам, засгийн итгэл үнэмшил алдагдаж, ард түмний итгэл, сэтгэл хорогдож, нам ба ард түмний холбоо тасарч, намын засаглалын үндэс суурь чимээгүй газарт шавьжны нүх үүсэх болно.

Хэлбэрийн үзэл, албан тушаалын үзэл зэрэг зан төлөвийн муу зуршлууд яагаад дахин дахин гарч, удаан хугацаанд арилахгүй байна вэ? Үүний үндэс нь сэтгэлгээний хөрс, байгууллагын уур амьсгал, үнэт зүйлсийн чиглэл, засаглалын механизм зэрэгт “өвчин” үүссэнтэй холбоотой.

Намын чанар цэвэр бус байх нь хэлбэрийн үзэл, албан тушаалын үзлийн үндэс юм. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ши Жиньпин онцлон тэмдэглэсэн нь, зан төлөвийн асуудал үндсэндээ намын чанарын асуудал бөгөөд зан төлөвийн асуудлын гол нь нам ба ард түмний харилцааны асуудал юм. Намын чанар цэвэр бус бол намын зорилгоос хазайж, амжилтын үзэл, эрх мэдлийн үзэл гажууддаг, ард түмнийг үнэхээр сэтгэлдээ авч үздэггүй, харин нам ба ард түмнээс авсан эрх мэдлийг хувийн эрх мэдэл мэт үздэг. Зарим гишүүд, удирдагчид өөрсдийгөө ард түмний эзэн гэж үзэж, ард түмэнд үйлчлэх ажлын газрыг захиргааны газар мэт авч үздэг бөгөөд үйлдэл дээрээ “албан тушаалтан” маягийн зан гаргадаг. Зарим гишүүд, удирдагчид ард түмний хүлээлтийг үл тоомсорлож, шаардлагад хариу өгөхөөс айж, ард түмний ажил хийхгүй, хийхийг хүсэхгүй, чадахгүй байдаг тул ард түмний өмнө хэлэх үггүй болдог. Тиймээс намын чанар хүчтэй эсэх нь зан төлөвийн бодит байдлыг тодорхойлдог бөгөөд үндсэн байр сууриа баттай барьж, байнга “кальци нэмэж, яс бэхжүүлж” байхгүй бол ард түмний эсрэг зан төлөвийн асуудал дахин дахин гарч ирдэг.

Дээдийг л дагах, бодит байдлыг үл тоомсорлох муу зуршил нь бодлогын хэрэгжилтийг газар дээр нь хүргэхгүй болгодог. Зарим гишүүд, удирдагчид зөвхөн дээд тушаалын зааварт хариуцлага хүлээж, өөрчлөгдөж буй, нарийн төвөгтэй бодит ажлын хариуцлага хүлээдэггүй, судалгаа шинжилгээ хийдэггүй, асуудлыг нарийн авч үздэггүй, харин механик хэрэгжүүлдэг. Энэ нь бодлогын анхны зорилго болон доод шатны бодит байдлыг салгаж, ажлыг хөгжлийг дэмжих зорилгоос холдуулдаг. Жишээ нь, зарим газар орон нутгийн нөөц, зах зээлийн хэрэгцээг үл харгалзан, дээд тушаалаас дэмжигдсэн үйлдвэрлэлийн загварыг хуулбарлан хэрэгжүүлдэг бөгөөд үр дүнд нь төслийн хүчин чадал ашиглагдахгүй, ард түмний орлого нэмэгдэхгүй болдог; зарим газар аж ахуйн нэгжийн бодлогыг “нэг мөр” хэрэгжүүлж, аж ахуйн нэгжийн шилжилтийн бодит хүндрэлүүдийг авч үздэггүй, зөөлөн шилжилтийн төлөвлөгөө гаргадаггүй тул зах зээлийн идэвхийг бууруулж, ард түмний ажлын байрны асуудалд сөргөөр нөлөөлдөг. Ийм хатуу, нэг талыг барьсан хуулбарлах, “дээд доод ижилхэн” арга нь бодлогыг хэрэгжүүлэхийг “дуут дамжуулагч” болгож, дээдээс нэг үг хэлэхэд доод нь үүнийг яг дагаж, дээдээс зураг зурвал доод нь үүнийг яг хуулбарладаг. Үүнийг удаан хугацаанд үргэлжлүүлбэл сайн бодлого хэрэгжих явцад муутай болж, хэрэгцээгүй хоосон бүтэц болж хувирч, бодит асуудлыг шийдэх хамгийн сайн боломжийг алддаг бөгөөд үнэнч ажилтангууд зах хязгаарт шахагддаг. Удаан хугацаанд “чимээгүй эргэлт” үүсдэг — үнэн үг хэлэхээс айдаг, бодит байдлыг мэдээлэхээс айдаг, судалгаа гүнзгий хийхээс айдаг, шинэчлэл туршихаас айдаг, жижиг асуудлыг том болгож, амархан асуудлыг хүнд болгож хувиргадаг. Дээдийг л дагах, бодит байдлыг үл тоомсорлох нь зарим удирдагчдын “асуухгүй” албан тушаалын зан араншинг улам ихэсгэж, бодлогын тохиргооны уян хатан байдлыг бууруулж, эцэст нь олон түмнээс холдсон албан тушаалын хандлага, хөгжлийг саатуулсан сул дорой байдал, маргааныг нуух муу байдал үүсгэдэг.

Чадвар дутмаг бол хэлбэрээр нөхдөг. Одоогийн байдлаар манай улсын дотоод болон гадаад орчин нь нарийн төвөгтэй, байнга өөрчлөгдөж байна. Шинэ нөхцөл байдалд зарим намын гишүүд, удирдлагуудын улс төрийн чадвар, тэмцлийн ухамсар, тэмцлийн ур чадвар дутмаг байгаа бөгөөд хөгжлийг дэмжих, засаглалыг сайжруулах чадвар хангалтгүй байна. "Дагаж чадахгүй" болон "дагаж хүсэхгүй" гэсэн асуудлууд бий. Үүний улмаас хэлбэрийн үзэл баримтлал гарч, чадавхийн дутагдал, ажлын бодит бус байдал, хариуцлагагүй байдлыг далдлах зорилгоор хурал, баримт бичиг, хүснэгт зэрэг зүйлсийг хиймэл байдлаар ашиглаж байна. Жишээ нь, мэдээллийн технологийн нөхцөлд засаглалын шинэ шаардлагад зарим намын гишүүд, удирдлагууд шинэ мэдлэг, ур чадварыг идэвхтэй суралцахгүй, харин засгийн газрын аппликейшн, өгөгдлийн дэлгэц зэрэг технологийг даган дуурайх замаар эдгээр технологиудыг "хүснэгт бөглөх систем 2.0" болгож, хэлбэрийн үзэл баримтлал болгож байна. Зарим газар орон нутгийн засаг захиргаанд аппликейшн бүртгэх үзүүлэлт өгч, зарим сум, хороод дарамтанд орж худал мэдээлэл бүртгэхэд хүрч байна. Мөн сүлжээний орчин маш төвөгтэй байгаа тул ямар ч шинэ санаачилга олон нийтийн анхаарлын төвд орж, олон нийтийн хатуу хяналт, дарамтанд өртөх магадлалтай. Иймээс зарим намын гишүүд, удирдлагууд аюулгүй байдлыг эрэлхийлж, хариуцлага хүлээхгүй, шинэчлэл хийхээс татгалзаж, туршилтын төслүүдийг зураг авах боломжтой, хэмжигдэхүйц "цэцгийн савны төсөл" болгон хялбаршуулж байна. Иймэрхүү "гоёл чимэглэл" ашиглан дээд шатны шалгалт, олон нийтийн шаардлагыг хангах нь амжилттай болж, дахин давтагдвал "хэлбэр нь агуулгаас илүү" гэсэн ойлголт, сонголтыг улам бататгана.

Шалгалт, хяналт нь албан тушаалын бюрократчлал болж, хэлбэрийн үзэл баримтлалыг төрүүлдэг. Эрх, үүргийн жагсаалт, гүйцэтгэлийн үнэлгээ зэрэг шалгалт, хяналтын арга хэрэгслийг өргөнөөр ашигласнаар дээд шатны байгууллагуудын хяналт, үнэлгээний эрх мэдэл улам бэхжиж, намын бодлого, шийдвэрийг илүү сайн хэрэгжүүлэхэд тусалдаг. Гэвч зарим газар дээд шатны байгууллагууд бодит байдалтай нийцэхгүй, утга учиргүй удирдлага, шалгалт, хяналт явуулж, үнэлгээ хийх явдал гарч байна. Жишээ нь, зарим газар шалгалтанд бэлдэхийн тулд нэг долоо хоногийн дотор сум, хороонд хэд хэдэн хувилбар бүхий үүргийн жагсаалт илгээж, доод шатны байгууллагууд хүснэгтийг гадаад үйлчилгээ авч, бөөнөөр бөглөхөд хүрдэг. Зарим дээд шатны байгууллагууд хэт нарийн, хатуу хяналт тавьж, үүрэг даалгавар, удирдамжийг доод шат руу шилжүүлж, үүрэг хариуцлагыг хэтрүүлдэг. Доод шатны зарим удирдлагууд хариуцлагаас зайлсхийхийн тулд янз бүрийн хэлбэрийн арга хэрэглэж, "мөр үлдээх", "гоёх" тэмцэл өрнүүлж, "дээд шатны олон мянган хутга, доод шатны нэг хүснэгт" гэсэн бүхнийг шийдэх арга замыг бий болгож байна. Бюрократчлалын удирдлага, хэлбэрийн үзэл баримтлалын хариу үйлдэл нь сөрөг мөчлөг үүсгэдэг.

Ажлын хэв маягийн хүнд өвчнийг засах нь системтэй ажил бөгөөд үндэс суурь, шинж чанарыг зэрэг эмчлэх, нарийн арга хэмжээ авах шаардлагатай. Нэгдүгээрт, сэтгэлгээний бүтцийг бататгах. Намын чанарын боловсролын зорилтот системийг байгуулах, намын чанарын "тогтмол үзлэг" тогтолцоог бий болгох замаар намын гишүүд, удирдлагуудын сэтгэлгээний үндсэн алдааг засаж, "вирус" халдварлахыг сэргийлнэ. Хоёрдугаарт, бодлого, журмыг сайжруулах. Дээд шатны байгууллагууд бодлого боловсруулахдаа доод шатны бодит нөхцөл, тэсвэрлэх чадварыг бүрэн харгалзан үзэж, бодлого, журам нь бодитой, хэрэгтэй, үр дүнтэй байхыг хангаж, доод шатанд ойлгоход хялбар, хэрэглэхэд тохиромжтой байлгах, байнга өөрчлөгдөх, өдөр бүр өөрчлөгдөхөөс сэргийлнэ; мөн бодлого хэрэгжүүлэхэд уян хатан байдал үлдээж, доод шат нь бодит нөхцөлд нийцүүлэн уян хатан, үр дүнтэй хэрэгжүүлэх боломжтой болгоно, "утга учиргүй удирдлага" болон "нэгэн жигд" байдлыг зайлсхийх. Гуравдугаарт, үнэлгээний системийг сайжруулах. Шалгалтын зүйлсийг багасгаж, шат шатандаа тайлан сонсох, өргөн хүрээний баримт бичиг шаардах зэрэг арга хэмжээг засаж, доод шатны шалгалт, үнэлгээг их хэмжээгээр нэгтгэж, багасгаж, доод шатны "шалгалтанд бэлдэх" ачааллыг хөнгөвчлөх; үнэлгээний үзүүлэлтүүдийг оновчтой болгож, олон хэлтэс, олон шугамын шалгалт, үнэлгээний нийтлэг үзүүлэлтүүдийг нэгтгэж, давхардсан, тодорхой бус, гол зүйлд анхаарал хандуулаагүй үзүүлэлтүүдийг цэгцэлж, сайжруулах; эерэг урамшууллыг бэхжүүлж, үнэлгээний "эерэг жагсаалт"-ын байр суурийг онцолж, үнэлгээг эерэг урамшууллын механизм болгон ашиглах. Дөрөвдүгээрт, доод шатанд ачааллыг бууруулж, чадавхийг нэмэгдүүлэх ажлыг тасралтгүй хийх. "Хэлбэрийн үзэл баримтлалыг засаж, доод шатны ачааллыг бууруулах зарим дүрэм"-ийг чанд мөрдөж, доод шатны ачааллыг бууруулах ажлыг үндсээр нь гүнзгийрүүлж, удирдлагуудыг "ачаалалтай авиралтаас" чөлөөлж, илүү их анхаарлыг хэрэгжилт, олон нийтэд үйлчлэхэд төвлөрүүлэх; мөн доод шат, удирдлагуудыг итгэж, алдаа гаргах боломжийг сайжруулж, хариуцлага хүлээх, шинэчлэл хийхийг дэмжих доод шатны улс төрийн орчныг бүрдүүлж, намын гишүүд, удирдлагуудыг санаа зоволтгүй ажиллах нөхцлийг бүрдүүлэх.