Шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх нь манай намын нэр хүндтэй уламжлал, сайн хэв маяг бөгөөд намыг бэхжүүлж, өвчин эмгэгийг эмчлэх, бие махбодыг эрүүл байлгах хурц зэвсэг юм. Мөн нам доторх улс төрийн амьдралыг бэхжүүлэх, зохицуулах чухал арга хэрэгсэл юм. Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ши Жиньпин олон удаа онцолж хэлэхдээ, шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх нь нам доторх амьдралын хэвийн байдал болж, бүх намын гишүүд, удирдагчдын заавал суралцах хичээл байх ёстой гэжээ. Бид шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийн чухал ач холбогдлыг хэрхэн ойлгох вэ? Яагаад бодит ажилд өөрийгөө шүүмжлэх хэцүү, харилцан шүүмжлэх бүр ч хэцүү үзэгдэл гардаг вэ? Мөн ямар аргаар шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг үр дүнтэй явуулах вэ?

1929 онд Гутянь хурлын шийдвэрт "Нам доторх шүүмжлэл нь намын байгууллагыг бэхжүүлэх, намын тэмцэх чадварыг нэмэгдүүлэх зэвсэг" гэж тодорхой заасан. Яньань засварын хөдөлгөөний үеэр нам хатуу шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг хэрэгжүүлснээр субъективизм, бүлэглэлийн үзэл, намын хуучин хэв маягийн сөрөг нөлөөг арилгаж, намын эв нэгдэл, хувьсгалын ялалтыг бататгах чухал суурь тавьсан. Намын VII их хурлаар Мао Зэдун шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг "улс төрийн тоос шороо, улстөрийн бичил биетүүд бидний анд нөхдийн сэтгэлгээ болон намын бие махбодыг идэхээс хамгаалах цорын ганц үр дүнтэй арга" гэж онцолсон. Шинэ Хятадын байгуулагдсаны дараа намын төвлөрсөн боловсролын үе шат бүрт шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг ашиглан хэв маягийг сайжруулах, намын ажлыг тасралтгүй шинэ ялалтад хүргэхийг онцолсон. Арван наймдугаар их хурлаас хойш Ши Жиньпин даргатай төв намын хороо "Дөрвөн бүрэн" стратегийн хүрээнд намыг хатуу удирдахыг нэвтрүүлж, шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх сайн хэв маягийг дэмжих шинэ шаардлага тавьж, шинэ зохион байгуулалт хийсэн. Төв улс төрийн товчоо жишиг болж, тогтмол ардчилсан амьдралын уулзалт, тусгай ардчилсан амьдралын уулзалтыг зохион байгуулж, сэтгэлгээ, ажлын бодит байдлыг харгалзан өөрийгөө шалгаж, намын ёс суртахууныг шинжлэн, шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг хэрэгжүүлдэг; намын бүх бүтээн байгуулалтад шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх хурц зэвсгийг бүрэн ашиглаж, нам дотор төвлөрсөн боловсролд ардчилсан амьдралын уулзалтыг сайн зохион байгуулж, шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх хэсгийг тусгайлан оруулж, хатуу удирдлагыг гүнзгийрүүлэхэд хүчтэй түлхэц өгсөн.

Мөн нам доторх улс төрийн амьдралд, зарим намын байгууллагад шүүмжлэл хийхэд хүндрэлтэй асуудал янз бүрийн хэмжээнд байгаа нь дараах байдлаар илэрдэг. Нэгдүгээрт, идэвхтэй, санаачлагатай шүүмжлэл хийхэд хүндрэлтэй. Шүүмжлэл ихэвчлэн тодорхой цаг хугацаа, орчинд зохион байгуулагддаг "заавал хийх үйлдэл" байдаг бөгөөд бодит нөхцөл байдал, хэрэгцээ, хөгжлийн шаардлагад нийцсэн шуурхай, санаачлагатай шүүмжлэл хангалтгүй байдаг; намын байгууллагын дотор болон намын гишүүдийн хооронд шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх дотоод хөдөлгөгч хүч дутагдалтай, хэлбэрийн төдий зүйл болж байна. Хоёрдугаарт, илэн далангүй шүүмжлэл хийхэд хүндрэлтэй. Шүүмжлэл ихэвчлэн дээд албан тушаалтан доод албан тушаалтанд хандсан байдаг бол доод албан тушаалтнаас дээд албан тушаалтан болон ижил түвшний хүмүүс рүү шүүмжлэл ховор. Олон шүүмжлэл нь ёс зүйгүй, хэлэх гэсэн ч хэлж чадахгүй, нээлттэй, чин сэтгэлээсээ, "бамбарууш шиг шүүмжлэх" хэлбэрээр хийгддэггүй. Гуравдугаарт, цэгцтэй, шууд шүүмжлэл хийхэд хүндрэлтэй. Шүүмжлэл гадаргуу дээр зогсож, бодит асуудалд хүрэхгүй, жижиг зүйлийг барьж томыг орхиж, хүндрэлийг зөөлрүүлдэг. Өөрийгөө шүүмжлэх нь мөн гадаргууг хөнддөг, олон нийтэд мэдэгдсэн зүйлийг их ярьж, нууцлаг, мэдэгдэхгүй зүйлийг бага ярьдаг. Дөрөвдүгээрт, шүүмжлэлээс гарах үр дүнг бодит болгоход хүндрэлтэй. Шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх нь сэтгэлгээний тэмцэл бөгөөд зорилго нь сэтгэлгээг хөдөлгөж, үйлдлийг өөрчлөхөд оршино. Зарим шүүмжлэл, өөрийгөө шүүмжлэх нь явагдсан ч байгууллага, хувь хүний үйлдэлд тодорхой өөрчлөлт гараагүй, үг хэлэхээс үйлдэл рүү шилжээгүй.

Бид мэднэ, намын байгууллага дотор ардчилсан хэв маяг бүрэлдсэн эсэх, улс төрийн соёл эрүүл эсэх, улс төрийн орчин цэвэрхэн эсэхийг үнэлэх нэг чухал шалгуур нь тухайн намын байгууллага шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаагаар тодорхойлогдоно. Энгийн, тогтмол, идэвхтэй шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг хэрэгжүүлж, харилцан туслах зорилгод хүрч чадвал тухайн намын байгууллага дотоод уур амьсгалыг цэвэршүүлж, намын гишүүдийн чанарыг дээшлүүлж, байгууллагын хүч чадал, нэгдэл, тэмцэх чадварыг нэмэгдүүлнэ. Харин эсрэгээр, намын байгууллага жинхэнэ утгаараа шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг хэрэгжүүлж чадахгүй, нам доторх асуудлыг ил тод шийдэхгүй, нууж хаах, "нэг нүдээ нээж, нөгөө нүдээ аних", зохион байгуулалтгүй, хууль бус, нууц аргаар шийдвэрлэх нь тухайн намын байгууллагын хэв маягийг сулруулж, уур амьсгалыг буруу болгож, сул дорой болгож, тэмцэх хүчийг алдагдуулна. Иймээс эрүүл улс төрийн соёлыг төлөвшүүлэх, намын бүх шатны байгууллагын тэмцэх чадварыг нэмэгдүүлэх, намын эв нэгдлийг хамгаалахын тулд шүүмжлэл хийх хүндрэлтэй асуудлыг шийдэх ёстой.

Шүүмжлэл хийх хүндрэлтэй асуудлыг шийдэхийн тулд эхлээд шүүмжлэл хийх хүндрэл үүсгэж буй шалтгааныг гүнзгий судалж, тохирсон арга хэмжээ авах хэрэгтэй. Нэгдүгээрт, ойлголтын алдаа байна. Зарим нөхөд шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг манай намын сайн уламжлал, улс төрийн давуу тал гэж үздэггүй, мөн шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх нь алдааг засах, санал нэгдлийг бий болгох, ажлыг урагшлуулах чухал үүргийг гүн гүнзгий ойлгодоггүй; зарим нөхөд онолын хувьд шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийн ач холбогдлыг хүлээн зөвшөөрдөг ч бодол санааны гүндээ түүхэн буруу замналын "хатуу тэмцэл, харгис цохилт" нөлөөгөөр шүүмжлэл хийхээс айдаг, шүүмжлэл хийхгүй байх өөр нэг туйл руу орсон; бас зарим нөхөд шүүмжлэл ба эв нэгдлийг эсрэгцүүлж, шүүмжлэл эв нэгдлийг гэмтээж, сэтгэл санааг шархлуулж, зөрчил үүсгэж, эв нэгдлийг алдагдуулж, багийн дүр төрхийг муутгана гэж үздэг, харилцан шүүмжлэхээс илүү харилцан магтах, зөрчлийг илрүүлэхээс илүү нуух хандлагатай байдаг. Хоёрдугаарт, ашиг сонирхлын зөрчил байна. Зарим нөхөд хувийн ашиг сонирхлоос шалтгаалан шүүмжлэл хийх эсэхийг боддог, зарим нь удирдагчийг шүүмжилснээр албан тушаалаа алдах вий гэж айдаг, хамтрагчийг шүүмжилснээр санал авахгүй байх вий гэж санаа зовдог, шударга бус асуудалд дуугарахгүй, зарчимтай асуудалд тэмцэхгүй, зөвхөн "сайн хүн" байхыг хүсдэг, эв найртай харилцааг хадгалдаг. Мөн зарим удирдагч шүүмжлэл хүлээж авахгүй, шүүмжлэгчдэд дарамт үзүүлдэг нь шүүмжлэл хийх хүндрэлд нөлөөлдөг. Гуравдугаарт, дүрэм журмыг хэрэгжүүлэхэд зөрчил байна. Намын дүрэм болон нам доторх олон дүрэм журам нь намын гишүүдэд шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг тодорхой зааж, шаардлага тавьж, шүүмжлэл хийхэд бат бөх суурь, хууль эрх зүйн баталгаа өгдөг. Гэвч бодит байдалд зарим намын гишүүд, удирдагчид хариуцлагаа ухамсарладаггүй, шүүмжлэл хийх улс төрийн үүргээ биелүүлдэггүй, хяналт тавих эрхээ идэвхтэй хэрэгжүүлдэггүй тул дүрэм журам бодитой хэрэгжихгүй байна. Шүүмжлэл хийх хүндрэлтэй асуудлыг шийдэхийн тулд хүндрэлтэй асуудлуудыг тодорхойлж, тэдгээрийг шийдвэрлэхэд анхаарч, шүүмжлэл үр дүнтэй явагдахад саад болж буй хүчин зүйлсийг үндсээр нь арилгах хэрэгтэй.

Ойлголтын асуудлыг шийдвэрлэж шүүмжлэл хийх хүндрэлтэй асуудлыг даван туулах. Шүүмжлэл хийх хүндрэлтэй асуудлыг шийдэхийн тулд хамгийн түрүүнд сэтгэлгээний үзэл баримтлалыг өөрчлөх, шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийн чухал ач холбогдлыг гүн гүнзгий ойлгох хэрэгтэй. Нэг талаас, "шүүмжлэл нь эв нэгдлийг алдагдуулдаг" гэсэн буруу ойлголтыг хатуу няцааж, шүүмжлэл ба эв нэгдлийг сайн харилцан үйлчлэлтэй, харилцан дэмждэг байдалд хүргэх хэрэгтэй. Туршлага харуулж байгаагаар, шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх нь намын эв нэгдлийг сулруулж байгаагүй, харин намын нэгдлийг илүү бат бөх болгосон; нөхдийн харилцааг холдуулж байгаагүй, харин харилцааг илүү ойртуулсан. Нөгөө талаас, "шүүмжлэл нь дүр төрхийг муутгадаг" гэсэн ойлголтыг өөрчилж, "шүүмжлэлийг хүлээн авч, засварлаж, сайжруулж өсөх" гэсэн зөв чиглэлийг идэвхтэй дэмжиж, шүүмжлэлд нээлттэй хандаж, дутагдлаа засахыг нийтээрээ хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй.

Сайн экологийг төлөвшүүлэх замаар шүүмжлэлийг даван туулах. Шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг үнэн сэтгэлээсээ хийх эсэх нь намын дотоод улс төрийн экологийн сайн эсэхийг илтгэдэг. Тиймээс шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх зэвсгийг зөв ашиглахын тулд намын дотоод улс төрийн соёлыг тасралтгүй бэхжүүлж, тогтмол шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг хэвшил болгох хэрэгтэй. Си Жиньпиний даргын намын дотоод улс төрийн соёлын бүтээн байгуулалт, ялангуяа шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх талаархи чухал үгсийг хэрэгжүүлж, гишүүдийг шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг зоригтой хийхийг урамшуулах ёстой. Мөн нам доторх шүүмжлэлийг зөв явуулж, шүүмжлэл буруу чиглэлд орохыг сэргийлэх хэрэгтэй. Шүүмжлэл нь шударга сэтгэлээс гарах, үнэн ба худлыг ялгах, хувийн өш хонзон, ашиг сонирхол, ойр дотны харилцаанаас ангид байх ёстой. Намын дотоод амьдралд либерализм, сайн хүн байх хандлагыг засаж залруулах, намын улс төрийн амьдралыг дур зоргоороо, хэлбэрийн, энгийн, бүдүүлэг байдлаас бүрэн салгах, намын байгууллага ба гишүүдийн намын зарчмыг бэхжүүлэх, намын эрч хүч, идэвхийг хадгалах хэрэгтэй.

Дүрэм журмыг бэхжүүлснээр шүүмжлэлийг даван туулах. Шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх нь намын сайн зан чанар төдийгүй үр дүнтэй тогтолцоо юм. Намын бүх шатны байгууллага нь шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхийг зохион байгуулах гол үүрэгтэй бөгөөд үүнийг тууштай хэрэгжүүлж, дотоод асуудлуудыг тодорхойлон зорилготойгоор урагшлуулах хэрэгтэй. Дүрэм журмыг нэг удаа л хийж орхихгүй, намын бүтээн байгуулалтын шинэ нөхцөл байдал, шинэ асуудлуудтай тулгарч байгаа тул шинэ туршлага судалж, шинэ арга барилыг ашиглан шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх тогтолцоог тасралтгүй сайжруулж, энэ хурц зэвсгийг улам илүү хурц болгох ёстой.

Удирдагчдын тэргүүлэх жишгээр шүүмжлэлийг даван туулах. Удирдагчдын шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх хандлага, зохион байгуулах чадвар нь намын бүх шатны байгууллагын шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэх чанарт шууд нөлөөлдөг. Бүх шатны удирдагчид гүнзгий, үр дүнтэй шүүмжлэл хийхийг идэвхтэй хийх ёстой бөгөөд энэ нь улаан нүүр, хөлс гаргах үр дүнтэй байх ёстой, ингэснээр байгууллагын дотор цэвэр, шударга улс төрийн экологийг бүрдүүлнэ. Бүх талын шүүмжлэлийг даруухан хүлээн авч, дарамт шахалт хийхгүй, шүүмжлэл өгсөн хүмүүст хор уршиг учруулахгүй байх хэрэгтэй. Мөн өөрийгөө шүүмжлэхийг тэргүүлж, хариуцлага хүлээх зоригтой байх, бусдад буруугаа тохохгүй байх ёстой. Бүх шатны удирдагчид шүүмжлэл ба өөрийгөө шүүмжлэхэд сайн жишээ үзүүлж, намын бүх шатны байгууллагыг эрч хүчтэй, урагш тэмүүлэхэд дэмжлэг үзүүлж, олон гишүүд ба ард түмнийг нэгэн зүгт уяж, хоёр дахь зууны тэмцлийн зорилгод хүрэхэд хамтран ажиллах болно.